Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2

16.08.2017
środa

Dane z pospolitego ruszenia

16 sierpnia 2017, środa,

Nieraz już pisałem, że będąc w terenie przy okazji zupełnie innych zajęć, choćby wakacji, można dokonać obserwacji przyrodniczych. Dla własnej przyjemności, ale nie tylko.

W erze punktozy biolodzy nie za bardzo mogą się zajmować tym, czym się zajmowali kiedyś, tj. notowaniem miejsc występowania gatunków. Różnego typu atlasy występowania bazują na danych sprzed lat. Kiedyś zrobienie takiego atlasu wymagało przedzierania się w bibliotece przez czasopisma i książki, w których ktoś publikował notatki faunistyczne/florystyczne. Dziś zrobienie artykułu przeglądowego też tego wymaga, choć już część biblioteczna w dużej mierze przeniosła się do zasobów internetowych.

Jak jednak napisałem, dziś mało któremu naukowcowi chce się publikować notatkę o nieoczywistym miejscu obserwacji jakiegoś gatunku. Ale przecież nie wszystko wymaga udziału naukowców. Owszem, rozpoznanie większości gatunków zwierząt, roślin czy grzybów wymaga dobrej znajomości cech diagnostycznych i umiejętności zidentyfikowania ich na podstawie kluczy (których zwykle laicy nie mają). Ale rozpoznanie choćby zaskrońca czy rzekotki dla amatora nie jest trudne.

Z tego założenia wyszli herpetolodzy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN. Od paru lat na witrynie internetowej Instytutu jest atlas gadów i płazów. Ale nie tylko, jest też adres, pod który można słać własne obserwacje. Specjaliści te informacje weryfikują (najlepiej wysłać zdjęcie) i po jakimś czasie w atlasie może pojawić się nowa kropka. Wiem, że to działa, bo sam coś zgłosiłem. Nie miałem zdjęć, ale być może specjaliści uznali, że wyglądam na osobę, która nie pomyli ropuchy zielonej czy zaskrońca zwyczajnego z niczym innym. Przypuszczam, że zgłoszenia żółwia błotnego są bardziej podejrzane, bo wiele osób myśli, że go widzi, widząc wypuszczone na wolność żółwie ozdobne. Te obserwacje oprócz IOP PAN można zgłaszać też organizacji zajmującej się zwalczaniem tego inwazyjnego gatunku, czyli PTOP Salamandra.

Pisałem już o tym, że można zgłaszać zaobserwowane obrączki. W tym przypadku też nie trzeba być specjalistą – ja dużych mew nie rozróżniam, ale system obrączkowania raczej powinien pozwolić ustalić, czy dany numer założono mewie siodłatej czy romańskiej.

Ostatnio akcję inwentaryzacji raków podjął blog Małe rzeki. Można przysyłać informacje o spotkanych rakach. W większości będą to oczywiście doniesienia o raku pręgowatym, który występuje obecnie w Polsce wszędzie, także w wodach o nie najlepszej czystości.

Z kolei inny badacz Damian Zieliński zwrócił się z prośbą o przysyłanie informacji o spotkanych modliszkach. Obecnie, w znacznej mierze dzięki już zauważalnemu ociepleniu klimatu, te owady stają się coraz powszechniejsze w Polsce. Może o tym świadczyć choćby to, że w grupie facebookowej mieszkańców jednej z warszawskich dzielnic okazało się, że na tym stosunkowo niewielkim obszarze niespecjalnie kojarzącym się z dziką przyrodą modliszkę spotkało niedawno co najmniej pięć osób.

To właśnie Facebook staje się coraz bardziej platformą wymiany takich informacji. Są grupy przyrodnicze, gdzie ludzie się nimi dzielą. Zdarza się też, że ktoś po prostu wrzuca zdjęcie z wakacji, a ktoś inny rozpoznaje coś ciekawego. Są już przypadki, gdy takie zdjęcie stało się podstawą odkrycia nowego dla nauki gatunku.

Oczywiście, nic nie zastąpi specjalistów. Często różne informacje trzeba zweryfikować i nie da się tego zrobić na podstawie zdjęć. Facebook (ale i innego typu fora) pozwala na doszkolenie się w rozpoznawaniu bardziej charakterystycznych gatunków, ale pokazuje też, jak bardzo ludzie mają potrzebę popisania się swoimi mniemaniami. Bardzo często ktoś wrzuca zdjęcie z prośbą identyfikacji i dostaje kilka odpowiedzi kompletnie błędnych. Pół biedy, gdy wrzuca zdjęcie gatunku nierozpoznawalnego na pierwszy rzut oka (są gatunki, które rozpoznaje się np. dopiero po rozbabraniu wnętrzności), i dostaje odpowiedź w miarę prawdopodobną (skoro coś może być równie dobrze bździągwą zwyczajną i bździągwą pospolitą, albo i bździągiewką zwyczajną, to podpisanie takiego zdjęcia jedną z tych trzech nazw niczemu nie szkodzi, choć oczywiście do uzupełnienia atlasu rozmieszczenia konkretnego gatunku się nie nada). Gorzej, że często ludzie bez zastrzeżenia, że mogą się mylić, taką bździągwę określą jako skądinąd mało podobnego bździągwielca.

To, o czym piszę, bywa określane jako nauka obywatelska. To nie specjaliści dostarczają dane, tylko zwykli ludzie. Zresztą bywa, że takie zgłoszenia pochodzą też od naukowców, tylko z innych dziedzin. Znanym blogerem-naukowcem promującym naukę obywatelską jest Stanisław Czachorowski. On sam jest specjalistą od chruścików, a więc grupy owadów, których raczej bez szkła powiększającego, a często i skalpela, nie da się oznaczyć do gatunku. Zatem ma małe szanse na dostanie dokładnych informacji od laików. Za to sam dostarczył informacje o występowaniu pewnego niedającego się pomylić z niczym glonu do cudzej publikacji, która mam nadzieję niedługo się ukaże.

Zatem zachęcam do rzucenia okiem na zwierzęta, rośliny i grzyby, które spotkamy przypadkiem (na pierwotniaki, bakterie czy chromisty raczej ciężko rzucić okiem) i sprawdzenia, czy akurat ktoś nie poszukuje informacji o ich występowaniu. Nie dostaniemy za to punktów naukowych, a nieraz nawet nie zostaniemy wymienieni jako jeden z setki dostarczycieli danych, ale dla własnej małej satysfakcji. Zawsze to mała rzecz, a cieszy.

Piotr Panek
ilustracja: KimvdLinde, licencja CC-BY-SA 3.0

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 23

Dodaj komentarz »
  1. Paczpan, a ja nigdy nie spotkałem (choć podobno nawet na mojej ulicy ktoś już widział).

  2. Czasem się różne takie same wpychają pod obiektyw 🙄

  3. Reklama
    Polityka_blog_komentarze_rec_mobile
    Polityka_blog_komentarze_rec_desktop
  4. No dobra, ale jak się do treści blogu ma mapa Australii i co ma ona przedstawiać??

  5. Hola, hola. Nie oddajmy nauki w ręce wariatów.
    Jedni widzieli UFO w Krakowie, inni piranie w Wiśle, jeszcze inni monstrum w Loch Ness. Trolle zasypią forum urojonymi observacjami. Ludzie widzą twarz Maryii w kawałku kory lub chmurze.

  6. No z tymi 3 gatunkami żab zielonych to jednak polecieli. Bardzo trudno je od siebie odróżnić.

  7. Podejrzewam, że z żabami są bardziej ostrożni niż z ropuchami. Żadnego serwisu dopuszczającego możliwość zgłoszenia UFO nie podałem. Nie zdziwiłbym się, gdyby był. Pirania w Krakowie (wcale nie taka nieprawdopodobna przez kilka dni po wypuszczeniu z akwarium) czy wieloryb w Grudziądzu to ciekawe tematy dla brukowców, ale wbrew pozorom chyba nie ma aż tak wielu tego typu trolli, którzy by widzieli pod swoim blokiem gniewosza czy jaszczurkę żyworodną. Wiem, że można zrobić zdjęcie modliszce w zoo i tak obrobić tło, żeby nie było do poznania, ale też nie przesadzajmy – nawet jeżeli ostatecznie z takiego zestawienia ze trzy kropki na sto będą fałszywe, to żaden problem. Chyba że to będą jakoś rekordowo wysunięte kropki, ale tu też trochę mam zaufania do weryfikatorów.
    I tak płynnie przechodzę do odpowiedzi o rysunek – tak właśnie wyglądają mapy występowania. Ta ma na dodatek datę roczną obserwacji. A że Australia, a nie Polska? Co za różnica? Idea jest ta sama.

  8. J. żyworodne są częste ostatnio, może i pod blokiem nawet się spotka 🙂

  9. Oj coś mi się wydaje, że udział owych wariatów w zbiorze pracowników nauki jest chyba nawet większy niż w reszcie społeczeństwa. I bardziej napełnieni chęcią robienia wrażenia i kariery. A ilość fałszowanych badań całkiem pokaźna.
    Tylko fałszerstwa zwykle bardziej wyrafinowane i trudniejsze do wykrycia. Bo to przecież naukowcy. Oni potrafią więcej.

  10. Podoba mi sie bardzo apel pana Panka dlatego, ze zacheca do bliskiego kontaktu z przyroda, ktorego nam coraz bardziej brakuje. Znac nazwy kwiatow polnych czy tez wiedziec, ze istnieje stworzenie o nazwie „bzdziagiewka” (i to jeszcze w trzech odmianach) jakos czlowieka wzbogaca.
    Mapa Australii naturalnie skojarzyla mi sie z „punktoza”.

  11. @ZWO
    Jakieś dowody za tak poważnymi oskarżeniami czy może tylko głębokie poczucie niesprawiedliwości świata?

  12. Hehehe, oczywiście nazwy bździągwa i bździągiewka to nazwy fikcyjne. Czasem ich używam, gdy chcę pokazać przykład oderwany od konkretnego gatunku.
    czasem zastanawiałem się nad wpisem o rzeczywiście nadanych nazwach typu Dziwneono etcaetera, ale mam wrażenie, że to zbyt oklepane.

  13. Zmierzchnica trupia główka…
    Wtyk straszyk…

  14. Nasosznik trzęś, doskwier, pluskolec, klecanka…

  15. … srogoń baldaszkowiec, zajadek…

  16. Prawie jak lista osobników występujących w polskim sejmie 😉

  17. @markot
    Czy w obu przypadkach zastosujesz najstarszy podział zwierząt na pożyteczne i szkodniki?

  18. @mpn
    19 sierpnia o godz. 17:53

    Nad tym się nie zastanawiałem, bo to i tak w większości jak nie drapieżniki to krwiopijcy 🙄
    Więcej do wyboru:

    Gnojka trutniowata
    Nieżłop nakwietny
    Pokątnik złowieszczek
    Trajkotka czerwona
    Kusaczek cuchnący
    Pościerwka pomarszczona
    Krętak pospolity
    Plujka pospolita
    Srogoń napastnik
    Tutkarz cygarowiec
    Wyszczerek żwawy
    Pustosz kradnik alias złodziejaszek rypidełko
    Ciołek matowy
    Pepłoń jajowaty
    Szczerbatek zielony
    Tęposz czarnożółty
    Nawozak krępy
    Sąsiad dziwaczek
    Parówka pozłotka
    ….

  19. Nasosznik trzęś jednak z tych „dobrych” 😎 Dzielę z nim sypialnię.

  20. Nie wszyscy je lubią

  21. Nie wszyscy?
    Będą rozczarowane:
    wyszczerek, pierzchotek, jajuszek, dreptacz, skorobieżek, naglik, niestrudek, mrówkomirek, skoropędek, zezoń, kwieciożyjek, trójwcisk, skrytojadek, ciołek, plugawek, zęboszyjka, natrupek, ponurek, opuchlak, słonik, krytoryjek, dziworyjek, kłopotek, kałdunica, dźbielec, gryzmolak, nieczystek, nipiła, niwecznik, psowacz.
    Ulecą precz:
    grotnik zgorzkniałek, krocznik wieśniaczek, misiówka gołotka, niekrasek myszatek, nieliczalnik sarniak, pańdrożyca wątpliweczka, paśnik rozwodnik, pomrok ciemniak, pomrok niejaśniak, ponurzyca źralica, potwora buczynówka…

  22. A skórożarłoczka skrytego to już w ogóle nikt nie lubi, bo alergizuje

  23. E tam, ja go toleruję, choć różni producenci materaców, pościeli etc. ciągle mnie nim straszą 🙄

css.php